Arheološka otkrića 

Viminacijum: Čudesni svet mrtvih

507_7523

Nekadašnji glavni grad rimske provincije Gornje Mezije još uvek krije svoje tajne…

Zagonetni pogled mlade žene, čiji lik krasi jednu od dvadeset osam oslikanih antičkih grobnica u Viminacijumu, iznenadio je arheologe – prve ljude koji su posle šesnaest vekova kročili u tišinu davno zatvorene građevine. Tada se, možda, ostvarila i želja aninimnog slikara, da njegovu fresku, osim naručioca i čudesnog podzemnog sveta mrtvih, još neko ikada vidi.

Da li se anonimni slikar, koji je stvarao u Viminacijumu, ikada zapitao da li će se sedamnaest vekova kasnije svet diviti njegovom delu, najlepšoj antičkoj fresci nađenoj na tlu Srbije.

Grata carissimi in viminacium”, pozdravlja nas glasno dr Miomir Korać s podignutom rukom, ogrnut u  rimsku togu, dok prilazimo glavnom objektu Arheološkog parka „Viminacijum”. U njegovoj pratnji su i dva „senatora” i dva „konzula” u rimskoj odori, što nam upotpunjuje ovaj nesvakidašnji doživljaj.

„Stupate na tle nekadašnjeg rimskog grada i vojnog logora, čije dalje istraživanje s neskrivenim nestrpljenjem očekuje svetska javnost. Ona to s pravom čini, jer je Viminacijum jedini legijski logor na teritoriji nekadašnjeg Rimskog carstva, od Velike Britanije do Iraka, koji se danas nalazi na nenaseljenom prostoru, bez prepreka za iskopavanja. Od istraživanja se očekuju mnogi odgovori i provere postavljenih teorija o svim aspektima života u rimskim provincijama i antičkoj kulturi uopšte.”

Viminacijum (lat. Viminacium), nekada glavni grad rimske provincije Gornje Mezije (Moesie Superior), nalazi se na obalama Dunava i Mlave, na 58. kilometru od Beograda nizvodno Dunavom ili na sat i po lagane vožnje, ako se od prestonice Srbije krene drumom na jugoistok. Prvo mesto uz Viminacijum je Kostolac, a prvi veći grad Požarevac, koji je udaljen 13 km.

Kao vojni logor (castrum), Viminacijum je formiran u prvim decenijama prvog veka kada je Rimsko carstvo došlo do Dunava, na prostoru gde su u predrimskom periodu, na plodnoj zemlji, živela keltska plamena. Snabdevanje velikog vojnog logora, u kome su bile stacionirane čuvene rimske legije i deo Dunavske flote radi odbrane severnih granica Carstva, kao i položaj na raskrsnici puteva koji su povezivali njegove delove, bili su osnov da se pored logora razvije naselje.

Jedan od puteva dolazio je sa zapada, iz provincije Panonija, povezujući Sirmijum i Singidunum, preko Viminacijuma, sa istočnom provincijom Dakijom, dok je drugi išao od severa do juga Gornje Mezije, povezujući Viminacijum i Naisus sa prostorima današnje Makedonije i Grčke. Inače, grad se na severu oslanjao na rukavac Dunava, dok je sa zapadne strane njegove bedeme dodirivala reka Mlava. Tek u kasnijem periodu Viminacijum je prešao i na levu obalu Mlave.

Viminacijum je dobio status municipija, grada sa visokim stepenom autonomije, koji podrazumeva i nezavisnu gradsku upravu, 117. godine, u prvoj godini vladavine cara Hadrijana, naslednika cara Trajana, u vreme čije vladavine je Rimsko carstvo dostiglo teritorijalni vrhunac. Dalji uspon Viminacijuma, logora sa 6.000 vojnika i grada sa 30.000 stanovnika (antički ekvivalent današnjem Beogradu), biće nakratko prekinut epidemijom kuge koja je harala Evropom sedme i osme decenije II veka, da bi već u prvim godinama III veka bio u punom procvatu.

O tome kolika je važnost pridavana ovom gradu govori i činjenica da ga je u narednom periodu od skoro dva veka posetilo čak 11 rimskih imperatora, između ostalih Dioklecijan i Konstantin Veliki. U trećoj deceniji III veka Viminacijum postaje kolonija (najviši rang koji može da dobije jedan provincijski grad) i stiče pravo kovanja vlastitog novca. U IV veku je značajno episkopsko središte, da bi posle najezde Huna 441. godine ubrzo bio razrušen. Viminacijum je obnovljen tokom vladavine Justinijana I u VI veku, najblistavijem periodu Vizantijskog carstva, ali samo kao pogranično vojno utvrđenje. Nekadašnji status i moć izgubio je za sva vremena.
Zapise o Viminacujumu ostavili su antički pisci Strabon, Ptolomej, Prisk, Prokopije, kasnije Teofil Simokrata, Teofan, Anastasije Bibliotekar, Zosim; da bi ga evropskoj kulturi 1726. godine u Hagu detaljno predstavio grof Marsilji (Luigi Ferdinando Marsili), koji je prvo bio u službi Venecije, a kasnije kao oficir, inženjer i diplomata u službi Beča, u svom kapitalnom delu „Danubius pannonico mysicus, observationibus geographicis, astronomicis, hydrographicis, historicis, physicis”, nezaobilaznom u proučavanju prošlosti Srbije.

loading...

Učinio je to i putopisac Feliks Kanic (Felix Kanitz), koji je u periodu od 1859. do 1887. godine, uz finansijsku podršku srpske vlade, proputovao Srbiju, uspevši da zabeleži čak 340 arheoloških nalazišta. O Viminacijumu je ostavio skice nestalog grada i opise ostataka zatečenih na terenu, a u svom delu „Kraljevina Srbija” i jedno višeznačno svedočanstvo: „Došao sam u selo Kostolac i tu zatekao 4.000, dakle četiri hiljade kola natovarenih rimskom opekom i spremnih za prodaju na požarevačkoj pijaci.”

Prva arheološka istraživanja Viminacijuma izvršio je 1882. godine Mihailo Valtrović, prvi profesor arheologije na beogradskoj Velikoj školi i upravnik (čuvar) Narodnog muzeja u Beogradu (iskopavanja je izvršio sa 12 zatvorenika iz obližnjeg zatvora Zabela, jer država nije imala novca za drugu radnu snagu).

Valtrović prezentuje javnosti podatak da su dimenzije vojnog logora 430 x 350 m, da bi dve decenije posle (1902/1903) njegov učenik Miloje Vasić, kasnije veliko ime srpske arheologije, zapisao da se uz vojni logor nalazilo i civilno naselje na površini od 72 hektara, sa dužom stranom naselja od oko 850 m. Nažalost, proći će sedam decenija da bi se arheolozi vratili na ovaj lokalitet. Učiniće to 1972. godine tim Arheološkog instituta SANU, koji je narednih dvadesetpet godina vodila dr Ljubica Zotović, sa težištem na istraživanju nekropola južno i zapadno od grada.

„Samo tri odsto Viminacijuma je iskopano, a tu nas na površini od 450 hektara šire i 220 hektara uže gradske teritorije čekaju gradske kapije i bedemi, palate, hramovi, javna kupatila, pozorišta, mauzolej, amfiteatar, hipodrom, akvadukt, trgovi, ulice. Pa ovaj grad je za trećinu bio veći od Pompeje”, govori nadahnuto dr Korać, direktor Arheološkog parka Viminacijum od 2000. godine, koji je na ovaj lokalitet, na poziv dr Zotović, stigao kao mladi arheolog još 1981. godine.

„Te 2000. postao sam i miljenik sudbine: država mi je dala novac za nastavak radova na Viminacijumu. Hrabro sam odlučio da malo ostavim nekropole po strani i da krenem u dalje istraživanje legijskog logora i grada, za šta sam izdvojio polovinu dobijenog novca, dok sam ostatak ostavio da bi ono što je do tada otkriveno bilo konzervirano, pokriveno i prezentovano javnosti. Bilo mi je sasvim prirodno da ono što je do tada znala mala grupa ljudi, vidi i svet” reče naš domaćin i zadovoljno pokaza na veću grupu posetilaca koja nam se približavala.

Pionir arheologije u Srbiji Mihailo Valtrović govorio je još krajem XIX veka „da starinar (tadašnji naziv za arheologa) treba da potraži pomoć od prirodnih nauka i prirodnjaka”. Time je nagovestio ono što će u punoj meri ostvariti dr Korać početkom novog milenijuma, angažujući multidisciplinarni tim u daljem istraživanju Viminacijuma. „Otkrivanje odraza arheoloških objekata u reljefu terena, pokrivenih naslagama različitog materijala, uspešno obavljamo analizom aerosnimaka i geofizičkim metodama; primenom geoelektrike i georadarom.

To znači da ne kopamo naslepo.” Tako je georadarom otkrivena kasnoantička bazilika iz IV veka, dok je kombinacijom različitih metoda određen približni gabarit vojnog logora i gradskog naselja i detektovani objekti u njima: mauzolej (mausoleum), sedište glavnokomandujućeg vojnog logora (principia), urbane gradske strukture (insulae), kao i akvadukt (aquaductus) u dužini od oko 1,5 km i luka (portus).

Već sa prilaza lokalitetu vidljive su tri lamelirane drvene konstrukcije širokih raspona. Prva pokriva carski mauzolej (najverovatnije imperatora Hostilijana iz III veka), druga pokriva terme, a treća severnu kapiju vojnog logora. Pokriven je i skelet mamuta starosti oko milion godina (dodatno otkriće iz 2009. godine), a lokalitetom dominira zidani objekat Naučno-istraživačkog i turističkog centraDomus Scientiarum, izgrađen u formi rimske vile rustike.

Bogatstvo Viminacijuma, grada koji je živeo pet vekova, raspoređeno je u njegovim istraženim i neistraženim delovima. Koji je veći i značajniji deo, danas je teško reći. U narodnim muzejima u Beogradu i Požarevcu čuva se oko 40.000 predmeta sa Viminacijuma (staklene posude, keramika, alat, metalni novac, nakit …), od čega je preko 700 izrađeno od zlata i srebra. Otkriveno je i više od 13.500 grobova. Dobro očuvani skeleti u njima potvrđuju tezu da su Rimljani bili visoki samo oko 1,5 m. Sarkofazi i nadgrobne ploče često su ukrašeni reljefnim predstavama iz mitologije ili svakodnevnog života.

Posebno se izdvajaju freske na grobnicama iz IV veka. Freska sa predstavom mlade žene iz viših društvenih slojeva (zlatnom bojom joj je obrubljena haljina od brokata), po umetničkoj vrednosti je vrhunski domet kasnoantičkog slikarstva. Do „Antičke Mona Lize”, tako nazvane zbog svoje lepote i zagonetnog osmeha, stižemo podzemnim hodnikom sa blagom kosinom na dole. Freska se nalazi na dubini od 5 m. Osvetljena je specijalnim svetlom da ne bi došlo do promene originalne boje. Koliko smo oduševljeni njenim izgledom, toliko nam se nameće i saznanje da se u tom podzemnom hodniku o svakom detalju vodilo računa, što će se u daljem obilasku lokaliteta, primereno pronađenom objektu ili predmetu, stalno potvrđivati.

Anomimni slikar nije ni slutio da će njegovo delo, osim naručioca, videti toliki svet.

Otkriće mamuta

Prilikom radova na površinskom kopu uglja za potrebe obližnje termoelektrane, na udaljenosti od 350 m od carskog mauzoleja, na dubuni od 27 m, otkriven je 2009. godine ceo skelet mamuta, koji potiče iz geološkog perioda donji pleistocen, star oko milion godina. Procenjeno je da je mamut ženka, stara oko 60 godina, visoka oko 4,5 m, dugačka preko 5 m i da je u svom životnom dobu bila teška skoro 10 tona. Ovaj jedinstveni primerak, koji pripada najstarijoj vrsti mamuta pronađenoj u Evropi i koji je očuvan u potpunom anatomskom obliku, konzerviran je, zaštićen i dostupan posetiocima.

U junu 2012. godine na isti način otkriveni su fosilni ostaci još sedam mamuta. Na ovom prostoru nekada se nalazilo močvarno ušće velike praistorijske reke u Panonsko more. Mamuti su se zaglavili u blatu i tu ostali do uginuća.

Amfiteatar

U toku je intezivno istraživanje amfiteatra, jedinog te vrste na centralnobalkanskom prostoru. Iako još nije u potpunosti iskopan, najsavremenijim metodama detekcije utvrđene su njegove dimenzije od 138 x 125 metara, što znači da je mogao da primi i 12.000 posetilaca. Očuvanost ovog objekta, delom građenog od kamenih blokova, površine nešto veće od današnje Beogradske arene, izuzetno je velika.

„Samo postojanje ovakve građevine svrstava Viminacijum u visoki rang gradova Rimskog carstva. Na zidovima amfiteara otkrili smo freske, pa je i po tome on jedinstven. Ali ma koliko objekat ove vrste budi pažnju istaživača i posetilaca, želimo da mu pozorišnim predstavama, koncertima, pa možda i replikama gladijatorskih borbi, bar delom vratimo funkciju koju je imao pre skoro dva milenijuma i time, ništa manje važno, obezbedimo novac da zaštitimo njegove arheološke ostatke. Nećemo eksperimentisati. U svetu je ovo već dalo dobre rezultate”, jasan je dr Korać.

Pratite nas na Facebooku: Svet Tajni | Misterije sveta |
Pratite nas na Tviteru: @Svet_tajni | @Misterije_sveta |
Pratite nas na Google+ Svet tajni |
Pratite nas na YouTube: Svet tajni |

(Izvor: National geographic)

loading...

Related posts

Leave a Comment